جمعآوری گازهای همراه نفت و خاموشی فلرها میتواند بدون فشار بر مصرف خانگی، بخشی از گاز صنایع را تأمین کرده و ناترازی گاز و بحران زمستانی را کاهش دهد.
به گزارش تراز اقتصاد، ناترازی گاز طبیعی در سالهای اخیر به یکی از چالشهای ساختاری اقتصاد انرژی کشور تبدیل شده است؛ ناترازیای که هر زمستان با افت فشار گاز، محدودیت برای صنایع و کاهش تولید خود را نشان میدهد. در این میان، گازهای همراه نفت که سالهاست در میادین نفتی کشور میسوزند، بهعنوان یک ظرفیت مغفول اما در دسترس، بیش از پیش مورد توجه سیاستگذاران و کارشناسان قرار گرفتهاند.
بر اساس دادههای رسمی شرکت ملی نفت ایران، ایران همچنان جزو کشورهای دارای بالاترین میزان فلرینگ در جهان است. میلیاردها مترمکعب گاز همراه نفت هر سال در مشعلها میسوزد؛ گازی که نهتنها ارزش اقتصادی بالایی دارد، بلکه میتواند بخشی از نیاز گاز صنایع، نیروگاهها و حتی خوراک پتروشیمیها را تأمین کند. این اتلاف مزمن، در شرایطی رخ میدهد که صنایع کشور در فصل سرد ناچار به توقف یا کاهش تولید میشوند.
خاموشی فلرها صرفاً یک پروژه زیستمحیطی نیست، بلکه یک راهبرد اقتصادی و امنیت انرژی محسوب میشود؛ راهبردی که میتواند همزمان سه هدف را محقق کند: افزایش عرضه گاز، کاهش ناترازی و کاهش فشار بر مصرف زمستانی.
پروژههای جمعآوری گازهای همراه؛ از جنوب تا غرب کشور
در سالهای اخیر، اجرای پروژههای جمعآوری گازهای همراه نفت در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران قرار گرفته است. تمرکز اصلی این پروژهها بر میادین قدیمی و پراکنده جنوب کشور، بهویژه در استانهای خوزستان، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد بوده است؛ مناطقی که بیشترین حجم فلرینگ مزمن را به خود اختصاص دادهاند.
ویژگی مهم این پروژهها، پراکندگی جغرافیایی و مقیاس متوسط آنهاست. برخلاف طرحهای عظیم توسعه میادین گازی، جمعآوری گازهای همراه اغلب به سرمایهگذاریهای هدفمند، خطوط لوله کوتاهبرد و واحدهای فرآورش محلی نیاز دارد. همین موضوع باعث شده این پروژهها با وجود محدودیتهای مالی و تحریمی، قابلیت اجرا و پیشرفت بالاتری داشته باشند.
طبق برآوردهای کارشناسی، با تکمیل فازهای اصلی پروژههای در دست اجرا، امکان بازیافت روزانه دهها میلیون مترمکعب گاز همراه فراهم میشود. این میزان معادل مصرف چندین استان صنعتی کشور است و میتواند در فصل زمستان، بخشی از بار شبکه گاز را از دوش بخش خانگی بردارد.
از منظر اقتصادی نیز، گاز بازیافتی از فلرها نسبت به توسعه میادین جدید، هزینه تمامشده پایینتری دارد و سریعتر به مرحله بهرهبرداری میرسد؛ مزیتی که در شرایط ناترازی فعلی، اهمیت دوچندان پیدا میکند.
تأمین گاز صنایع؛ حلقه مفقوده سیاست صنعتی
یکی از پیامدهای مستقیم ناترازی گاز، تحمیل محدودیت به صنایع انرژیبر از جمله فولاد، سیمان، پتروشیمی و نیروگاههاست. قطع یا کاهش گاز صنایع در زمستان، نهتنها به کاهش تولید و صادرات منجر میشود، بلکه اشتغال، زنجیره تأمین و درآمدهای ارزی کشور را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
در این میان، گازهای همراه جمعآوریشده میتوانند بهطور هدفمند به صنایع اختصاص یابند. این رویکرد دو مزیت اساسی دارد: نخست آنکه گاز فلر شده، جایگزین گاز شبکه سراسری میشود و فشار بر مصرف خانگی را کاهش میدهد؛ دوم آنکه صنایع به منبعی نسبتاً پایدار و قابل برنامهریزی دسترسی پیدا میکنند.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند اگر تخصیص گازهای همراه به صنایع در قالب قراردادهای بلندمدت و با قیمتگذاری شفاف انجام شود، میتواند به افزایش اطمینان سرمایهگذاری صنعتی منجر شود. صنعتی که بداند در زمستان با توقف ناگهانی مواجه نمیشود، امکان برنامهریزی تولید، صادرات و توسعه را خواهد داشت.
از سوی دیگر، استفاده از گازهای همراه برای نیروگاههای نزدیک به میادین نفتی، میتواند مصرف سوخت مایع را نیز کاهش دهد؛ موضوعی که هم از منظر زیستمحیطی و هم از منظر کاهش هزینههای دولت اهمیت دارد.
هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و کارشناس حوزه انرژی، با اشاره به تداوم ناترازی گاز در کشور می گوید: مشکل اصلی بخش صنعت در حوزه انرژی، نه صرفاً کمبود گاز، بلکه نبود یک سیاست پایدار و قابل پیشبینی در تأمین سوخت است. صنایع زمانی میتوانند تولید پایدار داشته باشند که بدانند در فصل سرد با قطع یا محدودیت ناگهانی گاز مواجه نمیشوند.
وی افزود: در سالهای اخیر، هر زمستان شاهد تکرار یک الگوی ثابت هستیم؛ با افزایش مصرف خانگی، اولین بخشی که تحت فشار قرار میگیرد، صنایع هستند. این در حالی است که صنایع موتور تولید، اشتغال و صادرات کشور محسوب میشوند و محدودیت گاز آنها، مستقیماً به کاهش رشد اقتصادی منجر میشود.
این کارشناس انرژی با اشاره به ظرفیت مغفول گازهای همراه نفت تصریح کرد: جمعآوری گازهای همراه و خاموشی فلرها میتواند بخشی از این خلأ را جبران کند. گازی که امروز در مشعلها میسوزد، اگر بهدرستی جمعآوری و فرآورش شود، میتواند بهطور هدفمند در اختیار صنایع قرار گیرد، بدون آنکه فشار بیشتری به شبکه سراسری گاز وارد شود.
اورعی گفت: مزیت مهم گازهای همراه این است که ماهیتاً برای مصرف صنعتی مناسب هستند. این گازها میتوانند در نزدیکی میادین نفتی به نیروگاهها، واحدهای پتروشیمی یا صنایع انرژیبر اختصاص داده شوند و نیاز به انتقال بلندمدت از شبکه سراسری را کاهش دهند.
وی افزود: در بسیاری از کشورها، تأمین انرژی صنایع بر اساس قراردادهای بلندمدت و پایدار انجام میشود. اما در ایران، صنعتگر هیچ تضمینی ندارد که در زمستان بتواند با ظرفیت کامل کار کند. این بیثباتی، یکی از عوامل اصلی کاهش سرمایهگذاری صنعتی در سالهای اخیر بوده است.
این استاد دانشگاه با تأکید بر ارتباط مستقیم تأمین گاز و قیمت کالاها اظهار کرد: وقتی گاز صنایع قطع میشود، تولید کاهش مییابد و هزینهها افزایش پیدا میکند. نتیجه آن، افزایش قیمت کالاهای پایه مانند فولاد، سیمان و محصولات پتروشیمی است که اثر آن بهسرعت به بازار مصرف منتقل میشود.
اورعی ادامه داد: اگر سیاستگذار بهدنبال مهار تورم و ثبات بازار است، نمیتواند از کنار موضوع تأمین پایدار انرژی صنایع عبور کند. خاموشی فلرها و استفاده از گازهای همراه، یکی از کمهزینهترین و سریعترین راهکارها برای کاهش این فشار است.
وی افزود: البته این مسیر نیازمند شفافیت، جذب سرمایه و تعریف مشوقهای اقتصادی است. بخش خصوصی زمانی وارد پروژههای جمعآوری گازهای همراه میشود که بداند گاز تولیدی خریدار تضمینشده دارد و سیاستها با تغییر فصل یا دولت دچار نوسان نمیشود.
این کارشناس انرژی در پایان گفت:اگر تأمین گاز صنایع بهعنوان یک اولویت ملی دیده شود و گازهای همراه نفت بهدرستی مدیریت شوند، میتوان امیدوار بود که بخشی از ناترازی گاز کشور بدون فشار بر مصرفکننده خانگی و بدون توسعه پرهزینه میادین جدید جبران شود. این همان حلقه مفقودهای است که سالها در سیاست صنعتی کشور نادیده گرفته شده است.
خاموشی فلرها؛ پیوند محیطزیست و امنیت انرژی
فلرینگ مزمن، سالها یکی از چالشهای زیستمحیطی مناطق نفتخیز جنوب بوده است. آلودگی هوا، انتشار گازهای گلخانهای و آسیب به سلامت ساکنان محلی، تنها بخشی از پیامدهای این پدیده است. خاموشی فلرها، علاوه بر منافع اقتصادی، میتواند این آسیبها را بهطور محسوسی کاهش دهد.
اما اهمیت خاموشی فلرها فراتر از محیطزیست است. در شرایطی که امنیت انرژی به یکی از مؤلفههای اصلی امنیت ملی تبدیل شده، هر مترمکعب گاز بازیافتی، به معنای افزایش تابآوری شبکه انرژی کشور است. تجربه زمستانهای اخیر نشان داده که اتکای صرف به تولید گاز از میادین بزرگ، بدون مدیریت مصرف و بازیافت منابع هدررفته، پاسخگوی نیاز کشور نخواهد بود.
به گفته برخی کارشناسان انرژی، جمعآوری گازهای همراه میتواند بهعنوان «سپر زمستانی صنایع» عمل کند؛ سپری که هم ناترازی را کاهش میدهد و هم از بروز شوکهای ناگهانی در تولید جلوگیری میکند. این نگاه، خاموشی فلرها را از یک پروژه جانبی، به یک راهبرد کلیدی در سیاست انرژی ارتقا میدهد.
فرصت در دسترس برای عبور از ناترازی
ناترازی گاز در ایران، بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع باشد، نتیجه ترکیبی از مصرف بالا، فرسودگی زیرساختها و اتلاف گسترده انرژی است. در این میان، گازهای همراه نفت، فرصتی واقعی و در دسترس برای بهبود تراز گاز کشور محسوب میشوند.
پروژههای جمعآوری گازهای همراه و خاموشی فلرها، اگر با اولویتدهی به تأمین گاز صنایع، تسهیل سرمایهگذاری و نظارت مستمر اجرا شوند، میتوانند بخشی از بار سنگین زمستانی شبکه گاز را کاهش دهند. این مسیر، نهتنها به تداوم تولید صنعتی کمک میکند، بلکه نشان میدهد اصلاحات هوشمند در بخش انرژی، لزوماً به معنای فشار بر مصرفکننده نهایی نیست.
خاموشی فلرها، امروز بیش از هر زمان دیگری، از یک انتخاب به یک ضرورت تبدیل شده است؛ ضرورتی برای اقتصاد، محیطزیست و امنیت انرژی کشور.
لینک کوتاه : https://taraznameheghtesad.ir/?p=6152
