اظهارنظر اخیر وزیر خزانهداری آمریکا درباره «کمبود شدید دلار در ایران» بیش از آنکه مبتنی بر واقعیت جریان ارزی کشور باشد، بر خوانش بیرونی و ناقص از اقتصاد ایران تکیه دارد؛ در حالی که دادههای بازار رسمی نشان میدهد بخش اصلی تجارت خارجی در کانالهای شفاف انجام میشود و آنچه نرخ دلار آزاد را بالا و پایین میکند، اغلب موج خبر و انتظارات است، نه کمبود واقعی ارز.
تراز اقتصاد؛ هر بار که مقامهای آمریکایی درباره وضعیت ارزی ایران اظهار نظر میکنند، بازار آزاد داخل کشور واکنش نشان میدهد؛ واکنشی که معمولاً سریع است اما لزوماً ریشه اقتصادی ندارد. جمله اخیر وزیر خزانهداری آمریکا هم از همین جنس بود؛ یک سیگنال سیاسی که بلافاصله در فضای رسانهای بازنشر شد و خوراک تازهای به نوسانگیرها داد.اما اگر از هیجان خبر فاصله بگیریم و به دادهها نگاه کنیم، تصویر متفاوتی دیده میشود. همزمان با همین فضاسازیها، در مرکز مبادله ارز و طلا نشانههایی از افزایش عرضه نسبت به تقاضا ثبت شده و بخش قابل توجهی از نیازهای تجاری کشور از مسیر رسمی در حال تأمین است.این دو تصویر متناقض، یک سؤال جدی را مطرح میکند: آیا واقعاً اقتصاد ایران با «کمبود شدید دلار» مواجه است یا بازار آزاد بیش از هر چیز تحت تأثیر روایتها و انتظارات حرکت میکند؟
اقتصاد ایران از بیرون دیده میشود، نه از داخل
برداشت مقامهای آمریکایی معمولاً بر پایه نرخهای بازار آزاد و تحلیلهای رسانهای است، نه سازوکار واقعی تجارت ایران. در حالی که امروز بخش عمده واردات و صادرات کشور از مسیر بازار رسمی، مرکز مبادله و سامانههای تجاری انجام میشود.به بیان ساده، ستون اصلی تأمین ارز کشور روی بازار آزاد بنا نشده است. بازار آزاد بیشتر محل تخلیه انتظارات، پوشش ریسک و معاملات سفتهبازانه است؛ نه آینه تمامنمای وضعیت واقعی منابع ارزی.
وقتی خبر، جای واقعیت اقتصادی مینشیند
تجربه ماههای اخیر نشان داده هر خبر سیاسی یا اظهار نظر خارجی، میتواند در کوتاهمدت نرخ دلار را تکان دهد؛ حتی اگر هیچ تغییری در سمت عرضه یا تقاضای واقعی رخ نداده باشد.همین اتفاق این بار هم افتاد. جمله وزیر خزانهداری آمریکا بیشتر از آنکه بر پایه دادههای عملیاتی باشد، بهعنوان یک سیگنال روانی عمل کرد. بازار آزاد به خبر واکنش نشان داد، نه به کمبود واقعی دلار.این همان جایی است که «انتظارات» بر «بنیادها» غلبه میکند.
افزایش قیمت دلار الزاماً به معنای کمبود ارز نیست
بالا رفتن نرخ دلار در بازار آزاد، همیشه به معنای کاهش ذخایر یا قطع جریان ارز نیست.در بسیاری از مقاطع، رشد قیمت نتیجه هجوم تقاضای احتیاطی، جابهجایی نقدینگی یا حتی معاملات کوتاهمدت است.در مقابل، آمارهای مرکز مبادله نشان میدهد در بازار رسمی، عرضه ارز در بسیاری از روزها جلوتر از تقاضا حرکت کرده است.این یعنی موتور اصلی تجارت کشور همچنان فعال است و گرهای در تأمین ارز واردات دیده نمیشود.
چرا روایت «کمبود دلار» برای بیرون جذاب است؟
برای سیاستمداران خارجی، روایت کمبود ارز ابزار فشار است. چنین تصویری القا میکند که اقتصاد ایران در تنگناست و این میتواند در جنگ روانی و مذاکرات آینده مورد استفاده قرار گیرد.اما این روایت، عمداً تفاوت میان بازار آزاد و بازار رسمی را نادیده میگیرد. اقتصاد ایران امروز چندلایه است و قضاوت بر اساس یک لایه، تصویر کاملی نمیدهد.
بازی با ذهن معامله گران
صادق محبی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس گفت: نوسان بازار ارز در ایران بیشتر بازی رسانهای است تا اقتصادی.این کارشناس اقتصادی ادامه داد: این حرفها بیشتر روی ذهن معاملهگر اثر میگذارد تا روی جریان واقعی ارز. بخش اصلی تجارت کشور در بازار رسمی انجام میشود و آنجا چیزی به اسم کمبود شدید دلار دیده نمیشود.وی افزود: وقتی چنین خبری منتشر میشود، نوسانگیرها فعال میشوند و تقاضای کوتاهمدت بالا میرود. همین کافی است که قیمت در بازار آزاد تکان بخورد. اما این حرکتها پایدار نیست، چون پشتش نقدینگی واقعی تجاری نیست.به گفته محبی، اگر انتظارات با ورود پول تازه حمایت نشود، این نوسانها معمولاً مقطعی است.این کارشناسی اقتصادی تاکید کرد: بازار آزاد بدون پشتوانه نقدینگی دوام نمیآورد. اگر عرضه رسمی ادامه داشته باشد، اثر این خبرها بهتدریج تخلیه میشود.
اظهار نظری برای بازی با نرخ ارز در ایران
اظهار نظر وزیر خزانهداری آمریکا بیش از آنکه بازتاب واقعیت اقتصاد ایران باشد، بخشی از جنگ روایتهاست. اقتصاد کشور امروز بر پایه بازار رسمی میچرخد و افزایش یا کاهش نرخ دلار آزاد، لزوماً نشانه کمبود ارز نیست.آنچه در کوتاهمدت قیمتها را جابهجا میکند، موج خبر و انتظارات است؛ نه قطع جریان دلار. اگر عرضه در مرکز مبادله ادامه پیدا کند و انتظارات با نقدینگی تازه پشتیبانی نشود، اثر این فضاسازیها هم مثل دفعات قبل، به مرور در بازار تخلیه خواهد شد.
لینک کوتاه : https://taraznameheghtesad.ir/?p=6059
